کلمات الإمام الکاظم علیه السلام

سخنان امام كاظم عليه‏السلام

يا هشامُ! لاتَمنَحُوا الجُهّالَ الحِكمَةَ فَتَظلَمُوها ولا تَمنَعوها أهلَهافَتَظلَموهُم؛

اى هشام! حكمت را به نادانان مياموزيد كه بر آن ستم روا داشته‏ايد ، و از شايستگانش دريغ مداريد كه به آنان ستم كرده‏ايد.

يا هشامُ! لادينَ لِمَن لامُرُوَّةَ لَهُ ولا مُرُوَّةَ لِمَن لاعَقلَ لَهُ؛

اى هشام! آن را كه مردانگى نباشد ، دين نباشد ، و آن را كه خِرد نباشد ، مردانگى نباشد.

يا هشامُ! إنَّ العاقِلَ لايَكذِبُ وإن كانَ فيهِ هَواهُ؛

اى هشام! خردمند دروغ نگويد ، هر چند دلخواهش باشد.

يا هشامُ! إنَّ العاقِلَ لايُحَدِّثُ مَن يَخافُ تَكذيبَهُ ولا يَسألُ مَن يَخافُ مَنعَهُ؛

اى هشام! خردمند با آن كس كه از تكذيبش بيم دارد ، سخن نمى‏گويد ، و ازهر كس كه از دريغ‏ورزى‏اش بيم دارد ، درخواست نمى‏كند.

اِستَحيُوا مِنَ اللّه‏ِ في سَرائِرِكُم كَما تَستَحيُونَ مِنَ النّاسِ في عَلانِيَتِكُم؛

از خدا در نهان‏هاى خويش شرم داريد ، همچنان كه در عيان از مردم ، شرم مى‏كنيد.

يا هشامُ! تَعلَّم مِنَ العِلمِ ما جَهِلتَ وعَلِّمِ الجاهِلَ مِمّا عُلِّمتَ؛

اى هشام! آنچه از دانش [تاكنون] نياموخته‏اى ، بياموز و از آنچه آموخته‏اى ، به نادان بياموز.

أكمَلُ المُؤمنينَ إيماناً أحسَنُهُم خُلقا؛

كامل‏ترينِ مؤمنان در ايمان ، نيك‏خوترين آنهاست.

يا هشامُ! مَثَلُ الدُّنيا مَثَلُ ماءِ البَحرِ كُلَّما شَرِبَ مِنهُ العَطشانُ ازدادَ عَطَشاًحتّى يَقتُلَهُ؛

اى هشام! داستان دنيا به آب دريا مانَد كه تشنه هر چه از آن بنوشد ، تشنگى‏اش فزونى يابد تا او را بكُشد.

يا هشامُ! إيّاكَ والكِبرَ فَإنَّهُ لايَدخُلُ الجَنَّةَ مَن كانَ في قَلبِهِ حَبَّهٌ مِنَ الكِبرِ؛

اى هشام! از بزرگنمايى بپرهيز ؛ زيرا هر كس در او هموزنِ دانه‏اى بزرگنمايى باشد ، به بهشت درنيايد.

يا هشامُ! لَيسَ مِنّا مَن لَم يُحاسِب نَفسَهُ في كُلِّ يَومٍ فَإن عَمِلَ حَسَناً اِستَزادَ مِنهُ وإن عَمِلَ سَيِّئاً اِستَغفَرَ اللّه‏َ مِنهُ وتابَ إلَيهِ؛

اى هشام! از ما نيست آن كه هر روز به حساب خود نرسد [تا] اگر كار نيك كرده ، بر آن بيفزايد و اگر بد كرده ، از خدا آمرزش خواهد و به درگاهش توبه آرد.

يا هشامُ! إيّاكَ وَالطَّمَعَ وَعَلَيكَ بِاليَأسِ مِمّا في أيدِي النّاسِ؛

اى هشام! از طمع بپرهيز و تو را از آنچه در دست مردم است ، نوميدى بايد.

مَن أيقَنَ بِالخَلَفِ جادَ بِالعَطِيَّةِ؛

هركه به عوض (و پاداش) گرفتن يقين داشته باشد ، در بخشندگى ،
گشاده‏دستى مى‏كند.

مَنِ اقتَصَدَ وَقَنَعَ بَقِيَت عَلَيهِ النِّعمَةُ ومَن بَذَّرَ وأسرَفَ زالَت عَنهُ النِّعمَةُ؛

هركه ميانه‏روى كند و قناعت ورزد ، نعمت بر او بپايد و هر كه بى‏جا مصرف نمايد و زياده‏روى كند ، نعمتش زوال يابد.

إتَّقِ اللّه‏َ وقُلِ الحَقَّ وإن كانَ فيهِ هَلاكُكَ فَإنَّ فيهِ نَجاتَكَ؛

از خدا پروا دار و حق را بگو ، اگر چه هلاكت تو در آن باشد ، كه نجاتت درهمان حقگويى است.

إيّاكَ أن تَمنَعَ في طاعَةِ اللّه‏ِ فَتُنفِقَ مِثلَيهِ في مَعصِيَةِ اللّه‏ِ؛

بپرهيز كه [از صرف مالى] در راه طاعت خدا دريغ ورزى ، آن‏گاه ، دوچندانش را در راه معصيت خرج كنى.

ثَلاثٌ يَجلِينَ البَصَرَ : اَلنَّظرُ إلَى الخُضرَةِ وَالنَّظَرُ إلَى الماءِ الجاري وَالنَّظَرُ إلَى الوَجهِ الحَسَنِ؛

سه چيز ديده را روشن كند : به سبزه نگريستن ، به آب روان نگريستن و به روى زيبا نگريستن.

لَيسَ حُسنُ الجوارِ كَفَّ الأذى ولكِن حُسنُ الجَوارِ الصَّبرُ عَلَى الأذى؛

خوشْ‏همسايگى [تنها] خوددارى از آزار دادن [همسايه] نيست ، بلكه شكيبايى بر آزار [ديدن از همسايه] است.

إيّاكَ والضَّجَرَ وَالكَسَلَ فَإنَّهُما يَمنَعانِ حَظَّكَ مِنَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ؛

از تنگْ‏دلى و تن‏آسايى بپرهيز ؛ زيرا اين هر دو ، تو را از بهره‏هاى دنيا وآخرتت باز مى‏دارد.

اِجعَلوا لِأَنفُسِكُم حَظَّاَ مِنَ الدُّنيا بِإعطائِها ما تَشتَهي مِنَ الحَلالِ وما لا يَثلَمُ المُرُوَّةَ
وما لا سَرَفَ فيهِ واستَعينُوا بِذلِكَ عَلى اُمورِ الدّينِ ؛

براى نفس خود از دنيا بهره‏اى قرار دهيد . به آن اندازه كه آنچه خواهشِ‏حلال كند و به مردانگى خللى نرساند و زياده‏روى در آن نباشد ، به او بدهيد ، و از اين روش ، در انجام دادن امور دين يارى جوييد (و نيرو يابيد).

مَن لَم يَتَفَقَّه فِي الدِّينِ لَم يَرضَ اللّه‏ُ لَهُ عَمَلاً؛

هر كه فهمِ دين نيابد ، خداوند ، هيچ كردارى را از او نپسن

(برگرفته از سایت شهر حدیث)

از سخنان پیامبر مهربانی/من کلمات رسول الرحمة(ص)

(برگرفته از نهج الفصاحه)

1-اِبتَغُوا الرِّّفْعَةَ عِنْدَ اللّهِ: تَحْلُمَ عَمَّنْ جَهِلَ عَلَيْكَ وَ تُعْطِيَ مَنْ حَرَمَكَ

اگر می‌خواهید نزد خداوند منزلتی بلند یابید، نسبت به کسی که با شما رفتاری جاهلانه داشت، بردبار باشید و به کسی که از شما دریغ نمود، عطا نمایید.

2-أبْلِغُوا حاجَةَ مَنْ لا يسْتَطيعُ إِبْلاغَ حاجَتِهِ. فَمَنْ أبْلَغَ سُلْطاناً حاجَةَ مَنْ لايَسْتَطيعُ إِبْلاغَها ثَبَّتَ اللّه قَدَمَيْهِ عَلَى الصِّراطِ يَوْمَ القِيامَةِ.

نیاز کسی را که از ابلاغ نیاز خود ناتوان است، [به زمام­داران و مسؤولان] برسانید؛ هر کس نیاز چنین افرادی را به زمام­داری برساند خداوند در روز قیامت، گام‌هایش را بر صراط استوار دارد.

3-أَتاني جِبْريلُ فَقالَ: يا مَحَمَّدُ! عِشْ ما شِئْتَ فَإِنَّكَ مَيِّتٌ؛ وَ أحْبِبْ ما شِئْتَ فَإِنَّكَ مُفارِقُهُ؛ وَ اعْمَلْ ما شِئْتَ فَإِنَّكَ مَجْزِيٌّ بِهِ.

جبرئیل نزد من آمد و گفت: ای محمّد! (اللّهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد) هر گونه می‌خواهی زندگی کن که قطعاً می‌میری؛ و آنچه را می‌خواهی دوست بدار که قطعاً از آن جدا می‌شوی؛ و آنچه را می‌خواهی انجام بده که قطعاً جزای آن را می‌بینی.

4- أتُحِبُّ أنْ يَلينَ قَلْبُكَ وَ تُدْرِكَ حاجَتَكَ؟ اِرْحَمِ اليَتيمَ وَ امْسَحْ رَأْسَهُ وَ أطْعِمْهُ مِن طَعامِكَ يَلِنْ قَلْبُكَ وَ تُدْرِكْ حاجَتَكَ.

آیا دوست داری که دلت نرم شود و به حاجت خود برسی؟ بر یتیم رحم نما و دست نوازش بر سرش بکش و او را از غذای خودت بخوران؛ که دلت نرم می‌شود و به حاجتت می‌رسی.

5-اِتَّخِذُوا عِنْدَ الفُقَراءِ أيادِيَ فَاِنَّ لَهُمْ دَوْلَةً يَوْمَ القِيامَةِ.

با فقرا دوستی کنید که بی گمان، روز قیامت، ایشان را دولتی فخیم باشد!

6- اِثْنانِ لا يَنْظُرُ اللّه إِلَيْهِمْ يَوْمَ القِيامةِ: قاطِعُ الرَّحِمِ وَ جارُ السُّوءِ.

دو نفرند که روز قیامت خداوند بدانها نمی‌نگرد: کسی که پیوند با ارحام را قطع کند، و همسایۀ بد.

7- اِثْنانِ لا يَنْظُرُ اللّه إِلَيْهِمْ يَوْمَ القِيامةِ: قاطِعُ الرَّحِمِ وَ جارُ السُّوءِ.

دو نفرند که روز قیامت خداوند بدانها نمی‌نگرد: کسی که پیوند با ارحام را قطع کند، و همسایۀ بد.

8-أحَبُّ الطَّعامِ إلَى اللّه: ما كَثُرَتْ عَلَيْهِ الْاَيْدي.

محبوب‌ترین غذا نزد خداوند، غذایی است که بر سر آن دست­های زیادی باشد.

9-إذا أرادَ اللّهُ بِعَبْدٍ خَيْراً صَيَّرَ حَوائِجَ النّاسِ إلَيْهِ.

هرگاه خداوند، خیر بنده‌ای را بخواهد، نیازهای مردم را به سوی او حواله سازد.

10-إذا رَأى أحَدُكُمْ مِنْ نَفْسِهِ أوْ مالِهِ أوْ مِنْ أخيهِ ما يُعْجِبُهُ فَلْيَدْعُ لَهُ بِالْبَرَكَةِ فَإِنَّ العَيْنَ حقٌّ.

هرگاه یکی از شما، از خود یا مال خود یا برادر خود چیزی را دید که او را به شگفتی آورد، برایش دعای به برکت نماید؛ که بی‌گمان چشم­زخم حقیقت دارد.

11-إذا غَضِبْتَ فَاسْكُتْ.

هرگاه به خشم آمدی، خاموش باش (و سخنی بر زبان جاری مکن).

12-إذا قَدِمَ أحَدُكُمْ مِنْ سَفَرٍ فَلْيَقْدَمْ مَعَهُ بِهَدِيَّةٍ وَ لَو يُلْقِي في مِخْلاتِهِ حَجَراً.

هرگاه یکی از شما از سفر آمد، با خود هدیّه‌ای بیاورد، هر چند که در توبرة خود، سنگی قرار دهد.

13-إذا كَثُرَتْ ذُنُوبُ العَبدِ فَلَمْ يَكُنْ لَهُ مِنَ العَمَلِ ما تُكَفِّرُها ،اِبْتَلاهُ اللّه بِالْحُزْنِ لِيُكَفِّرَها عَنْهُ.

هرگاه گناهان بنده فزونی یابد و آنقدر عمل نداشته باشد که آنها را بپوشاند،خداوند او را به اندوه مبتلا سازد تا گناهانش را محو نماید.

14-أفْضَلُ المُؤْمِنينَ إِيْماناً: أحْسَنُهُم خُلُقاً.

و خوش­ایمان‌ترین مؤمنان، خوش­اخلاق‌ترین آنهاست.

15-إنَّ فِى الجَنَّةِ داراً يُقالُ لَها: «دارُ الفَرَحِ» لا يَدْخُلُها إلاّ مَنْ فَرَّحَ يَتامَى الْمُؤْمِنينَ.

به راستی که در بهشت، خانه‌ای هست که آن را «خانة شادی» گویند و جز کسانی که یتیمان مؤمنان را شاد کرده‌اند، کسی وارد آن نشود.

16-إنَّ مِنْ مُوجِباتِ المَغْفِرَةِ اِدْخالَ السُّرورِ عَلى أخيكَ المُؤْمِنِ.

به راستی از چیزهایی که موجب آمرزش می شود، شاد نمودن برادر مؤمن است.

17-اِيّاكُم وَ الغِيْبَةَ فَاِنَّ الغِيْبَةَ أشَدُّ مِنَ الزِّنا؛

شما را از غیبت (بیان عیب مخفی مؤمن) بر حذر می‌دارم؛ که قطعاً غیبت از زنا بدتر است!

18-أيُّما إمْرِئٍ وَلِىَ مِنْ أمْرِ المُسْلِمينَ شَيْئاً لَمْ يَحُطْهُمْ بِما يَحُوطُ[1] نَفْسَهُ لم يَرَحْ رائِحَةَ الْجَنَّةِ.

هر شخصی که عهده­دار کاری از امور مسلمانان گردد و در کار آنها مانند کار خود دل­سوزی نکند، بوی بهشت هم به مشام او نخواهد رسید!

19-أيُّما والٍ وَلِيَ شَيْئاً مِنْ أمْر أُمَّتي فَلَمْ يَنْصَحْ لَهُم ْوَ يَجْتَهِدْ لَهُمْ كَنَصيحَتِهِ وَ جُهْدِهِ لِنَفْسِه كَبَّهُ اللّهُ تَعالى عَلى وَجْهِهِ يَوْمَ القِيامَةِ في النّارِ.

هر زمام­داری که عهده­دار کاری از امور امّتم گردد، امّا آنچنان که برای خود خیرخواه و کوشاست برای آنها خیرخواه و کوشا نباشد، خداوند متعال در روز قیامت، او را با صورت در آتش می‌اندازد!

20-ما مِنْ رَجُلٍ يَنْظُرُ إلى وَجْهِ والِدَيْهِ نَظَرَ رَحْمَةٍ إلاّ كَتَبَ اللهُ‏ لَهُ بِها حَجَّةً مَقْبُولَةً مَبْرُورَةً.

هیچ مردی به دیدة رحمت به چهرة پدر و مادر خویش ننگریست، مگر آن که به واسطة آن، خداوند یک حجّ مقبولِ نیکو برایش نوشت.

 

 

 

 

 

[1] ( حاط هـ : حَفِظه و صَانه و تَعهّده. و شاید: لَمْ يُحِطْهُمْ بِما يُحِیطُ نَفْسَهُ